Salon Internetowy Mareckiego Ośrodka Kultury

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis - biografia

Tłumaczenie: Romuald Mieczkowski
Źródło - Muzeum Sztuki im. M.K. Čiurlionisa w Kownie

10 IX 1875 (22 IX według nowego kalendarza)
Urodził się w Oranach (Varena), w rodzinie organisty Konstantego Čiurlionisa i Adeli Marii Magdaleny Radmainaite-Čiurlioniene. Konstanty był najstarszy z dziewięciorga rodzeństwa. Na zdjęciu: rodzice Čiurlionisa.

1876 - 1877
Rodzina mieszka w Rotnicy (Radniča).

1978
Čiurlionisowie przenoszą się do Druskienik.

1889 - 1893
M.K. Čiurlionis mieszka w Płungianach (Plunge). W orkiestrze założonej na dworze M. Ogińskiego uczy się grać na różnych instrumentach, śpiewa w chórze. Rozpoczyna komponować, w czasie wolnym maluje. Od 1892 - jako flecista w orkiestrze - ma nie tylko utrzymanie, lecz i wynagrodzenie. Z orkiestrą występuję w Połądze, Rydze, Retawie. Na zdjęciu: Szkoła muzyczna w Płungianach.

1894 - 1899
Wspierany materialnie przez M. Ogińskiego, studiuje w Instytucie Muzycznym w Warszawie. Zaczyna studia w niższej klasie fortepianu u prof. T. Brzezickiego, w 1985 przeniesiony do klasy średniej prof. Sygietyńskiego. Studiował kompozycję u Zygmunta Noskowskiego. Jego najlepszy przyjaciel w Instytucie - Eugeniusz Morawski. Konstanty odwiedzał go często w domu, poznał i polubił Marię, siostrę Eugeniusza. Tej przyjaźni nie było dane zakończyć się małżeństwem. Ojciec Marii, zauważywszy ich uczucia, pośpieszył wydać swoją córkę przeciw jej woli. Čiurlionis studiuje teorię i historię, harmonię, uczestniczy w klasie chóru. Studiuje nauki przyrodnicze, astronomię, filozofię, numizmatykę, mineralogię. Jego ulubieni autorzy - A. Mickiewicz, J. Słowacki, B. Prus, F. Dostojewski, F. Nietzsche, L. Tołstoj i in. Komponuje kanony, fugi, preludia, cykl wariacji na fortepian, kwartet smyczkowy. W Instytucie zdobywa dyplom w zakresie kompozycji. Praca końcowa - kantata na chór mieszany i orkiestrę symfoniczną "De Profundis". Na zdjęciu: M.K.Čiurlionis 1898, Warszawa.

Lato 1899
Spędza w Druskienikach. Uczy muzyki młodszych braci i i siostry, maluje.

Jesień 1899 - wiosna 1901
Mieszka w Warszawie, daje korepetycje prywatne, ażeby utrzymać siebie i brata Povilasa, który wstąpił do Instytutu Muzycznego. Nie przyjął propozycji stanowiska kierownika Chóru Towarzystwa Muzyki w Lublinie. Na zdjęciu: M. K. Čiurlionis i Eugeniusz Morawski.

1900
Komponuje polonez na orkiestrę dętą. W warszawskim "Melomanie" (nr VIII) ukazuje się pierwszy utwór Čiurlonisa - nokturn fis-moll.

Październik 1900 - kwiecień 1901
Tworzy poemat symfoniczny "W lesie", dedykowany jego przyjacielowi - Eugeniuszowi Morawskiemu. Z tym utworem uczestniczy w konkursie, ogłoszonym przez hrabiego M. Zamojskiego i zdobywa specjalne uznanie jury.

1901 - 1902
Studiuje w konserwatorium w Lipsku, kompozycję - u prof. Reineck'ego i kontrapunkt u S. Jadassohna. Jako wolny słuchacz zapisuje się na wykłady z estetyki, historii i psychologii. W sali kocertowej Gewandhausu w Lipsku słucha ulubionych utworów G.F. Hendla, P. Czajkowskiego, R. Wagnera i F. Liszta. W bibliotece wydawnictwa C. F. Petersa samodzielnie studiuje instrumentalizację utworów H. Berlioza, R. Straussa. Komponuje uwerturę symfoniczną "Kiejstut", "Kwartet Smyczkowy" z czterech części, kanony, fugi, m.in. "Sanctus" i "Kyrie" na chór mieszany. Podczas wakacji - maluje.

14 VII 1902
W konserwatorium w Lipsku Čiurlionis otrzymuje dyplom nauczyciela.

Jesień 1902 - początek 1904
Mieszka w Warszawie, uczy się w Szkole Rysunkowej J. Kauzika. Daje korepetycje, ażeby utrzymać to trzech, to dwóch braci, którzy tutaj kontynuują studia. Jesienią 1903 r. malował cykl z siedmiu obrazów "Symfonia pogrzebowa". Zaczyna komponować poemat symfoniczny "Morze". Wysyła do brata malowane przez siebie pocztówki, których motywy ucieleśni na obrazach. Wiosną 1904 r. nie przyjął propozycji Młynarskiego wykładania w Instytucie Muzyki w Warszawie, ponieważ to przeszkadzałoby mu w studiach sztuki.

Wiosna 1904
Čiurlionis rozpoczyna naukę w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie. Kieruje nią artysta pochodzenia litewskiego Kazimierz Stabrowski. Rysunek wykładają K. Tichy i K. Krzyżanowski, rzeźbę - K. Dunikowski, malarstwo - F. Ruszczyc. Tworzy okładki do książek "Chata za wsią", "Jesienią", "Myśl", "Wieże". Namalował obrazy "Dzwon", "Wyspa", "Świątynia". Kieruje chórem Szkoły. Uczestniczy w zamkniętej wystawie Szkoły z projektami witraży, 6 obrazami z cyklu "Burza" i projektami okładek do książek (w sumie 19). Latem uczestniczy w plenerze, zorganizowanym przez Szkołę niedaleko Łowicza. Na zdjęciu: Uczestnicy pleneru na schodach "Świątyni Diany" w Arkadii.

Jesień - zima 1904
Komponuje wariacje z cyklu fortepianowego "Sefaa Esec" i "Besacas". Odwiedza bliskich w Druskienikach.

Wiosna 1905
Na szkolnej wystawie pokazano cykl 10 obrazów Čiurlionisa - "Fantazje". Inne, z lat 1904-1905 (w sumie 64), wymienia w liście do brata Povilasa z kwietnia 1905. M. in. 5 obrazów z cyklu "Potop", tryptyk "Rex", "Szum lasu", "Wieść". Na zdjęciu: M. K. Čiurlionis na wystawie swych prac.

Czerwiec 1905
Uczestniczy w pierwszej rocznej wystawie Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie, eksponując cykl "Burza" i in.

Lato 1905
Wakacje spędza z rodziną Volmanów w Anapie nad Morzem Czarnym. Podróżuje po Kaukazie, maluje, fotografuje.

Jesień 1905
Z bratem Stasysem mieszka w Warszawie. Kontynuuje studia w Szkole Sztuk Pięknych, utrzymując się z korepetycji. Komponuje trzy preludia na fortepian i dedykuje je Halinie Volman. Zaczyna kierować Chórem Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Litwinów w Warszawie.

Koniec 1905
Mieszka w Domu Pracy Twórczej w Rybiniszkach (na Łotwie), założonym przez mecenatkę sztuki Eugenię Kierbedziową. Razem z kolegami idzie bronić "czarnosetników", terroryzowanych Żydów. Święta Bożego Narodzenia spędza w Druskienikach.

Początek 1906
Mieszkając w Druskienikach, dokonuje aranżacji litewskich pieśni ludowych. W liście do Povilasa pisze, że podjął decyzję "wszystkie swoje dotychczasowe i przyszłe prace poświęcić Litwie". Postanowił tworzyć operę litewską.

Maj 1906
Uczestniczy w wystawie studentów warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych w Petersburgu - z pracami, wśród których są cykle: "Stworzenie świata", "Doba", "Burza", dyptyk "Rex" (niezachowany) i in. Krytycy sztuki zwracają uwagę na wyjątkowość jego malarstwa.

Czerwiec 1906
W "Vilniaus žinios" ("Wiadomości Wileńskie", nr 123) ukazał się pierwszy artykuł o Čiurlionisie.

Lato - jesień 1906
Uczestniczy w plenerze, zorganizowanym przez szkołę w Istebnej (na Śląsku). Przebywał na letnisku z rodziną Volmanów w Krynicy. Pisał literackie "Listy do Dewduraczka". Wsparty przez Bronisławę Dolman, jedzie do Pragi, Drezna, Norynbergi, Monachium, Wiednia, gdzie odwiedził dużo muzeów. Zachwycał się pracami Van Dycka, Rembrandta, Bocklina. Tworzy szkice do cyklu "Zodiak". Otrzymuje zaproszenie do udziału w Pierwszej Wystawie Sztuki Litewskiej.

Koniec 1906 - początek 1907
Nie uczęszcza do Szkoły Sztuk Pięknych. Wysyła swoje prace na Pierwszą Wystawę Sztuki Litewskiej w Wilnie i sam jedzie, ażeby pomóc ją przygotować. Čiurlionis wystawia cykle "Powstanie świata", "Burza", tryptyk "Rex", osiem fluofort, wszystkiego 33 prace.
Pierwsza Wystawa Sztuki Litewskiej, Wilno.

1907
Kończy instrumentalizację poematu symfonicznego "Morze". Zaczyna nowy - "Stworzenie świata". Od Nowego Roku do lata namalował 50 obrazów. Jesienią przyjeżdża do Wilna. Uczestniczy z zebraniu założycielskim Litewskiego Towarzystwa Sztuki i jest wybrany do jego zarządu. Podczas próby generalnej "Blindy" Gabrielijusa Landsbergisa-Žemkalnisa poznaje Sofię Kymantaite, zakochuje się i później z nią się żeni. Podczas jubileuszu Vincasa Kudirki gra swoje utwory. Plon pracy malarskiej roku - pierwsze sonaty "Słońca" i "Wiosny", tryptyki "Rajgród", "Moja droga", "Podróż królewicza", "Lato", cykl z 8 obrazów "Zima", cykl "Zodiak", obraz "Las" i inne.

1908 - do lata
Čiurlionis mieszka w Wilnie. Kieruje chórem "Vilniaus kankles" ("Kankle Wileńskie"). Występuje z chórem jako pianista. Przy pomocy S. Kymantaite, P. Rimšy i jeszcze kilku entuzjastów szykuje Drugą Wystawę Sztuki Litewskiej w Wilnie i Kownie. Tworzy okładkę do katalogu, afisz. Eksponuje ponad 60 najnowszych prac. O wystawie pisały "Vilniaus žinias". ("Wieści Wileńskie"). Włącza się do dyskusji o utworzeniu "Pałacu Narodu", drukowanej w piśmie "Viltis" ("Nadzieja"). Agituje do zbierania na ten cel środków, obiecując oddać wszystkie swoje utwory. 30 maja dyrygował po raz pierwszy kantatą "De Profundis".

Czerwiec 1908
W Druskienikach maluje sonaty "Węża" i "Lata", dyptyk "Preludium. Fuga".

Lipiec 1908
Z narzeczoną przebywa w Połądze. Namalował piątą sonatę "Morze", dyptyk "Preludium i fuga", tryptyk "Fantazja". We dwójkę planuje komponować operę "Jurata" ("Jurate"). Na zdjęciu: Sofia Kymantaite, 1907.

Sierpień - wrzesień 1908
Narzeczeni gościli w Płungianach u wuja Sofii, dziekana Vincasa Jarulaitisa, jej rodziców w Kuliai i Karklenai, później jadą do Druskienik. Maluje szóstą sonatę - "Gwiazd". W końcu sierpnia, korzystając z rad wileńskiego artysty Lwa Antokolskiego, wyrusza do Petersburga, w nadziei znalezienia źródła przeżycia, udziału w wystawach. Pierwsza podróż była nieudana.

Październik - grudzień 1908
W środku października wyrusza do Petersburga po raz drugi, zabierając ze sobą część obrazów, w nadziei zamieszkania tam. Odwiedził Towarzystwo Litewskie i artystę M. Dobużyńskiego, który zapoznał Čiurlionisa z artystami rosyjskimi. Ci od razu go przyjęli go Związku Artystów Rosji, powstałego w 1903 (w 1906 podzielonego na grupy - petersburską i moskiewską). Čiurlionisowi była bliższa Grupa Petersburska, której liderem był artysta i krytyk - Aleksander Benua. Ażeby przeżyć, znowu szuka chętnych na lekcje prywatne. Pomagają mu przebywający w Petersburgu Litwini - Alfons Morawski, Juozas Tallat-Kelpša, Juozas Zikaras, Stasys Bytautas. W Towarzystwie Litewskim raz na tydzień odbywają się wieczory, spotkania, na których swe utwory gra i Čiurlionis. Ma pomysł założenia przy towarzystwie sekcji muzycznej, która troszczyłaby się o kompozytorów i muzyków litewskich, organizowałaby konkursy i koncerty, utworzyła bibliotekę z utworami muzycznymi. Pomysł podtrzymał zarząd Towarzystwa. Nie zapomina i o chórze "Kankle Wileńskie", któremu wysyła aranżacje pieśni ludowych. Wydano mu w Warszawie zbiór pieśni ludowych "Skowroneczek". Pisze muzykę do libretta opery "Jurata", przysłanej przez Sofię, maluje szkice do dekoracji i kurtyny. Pod koniec grudnia wyrusza do narzeczonej.

1/14 stycznia 1909
W Szatejniach, w małym miasteczku nieopodal Płungian, M.K. Čiurlionis bierze ślub z Sofią Kymantaite. Po ślubie wyjeżdżają do Petersburga.

Styczeń - marzec 1909
Swoje prace pokazuje w Petersburgu na wystawie "Salonu", na Pierwszej Wiosennej Wystawie Towarzystwa Malarzy Wileńskich, na Szóstej Wystawie Związku Artystów Rosji pokazał trzy prace, wśród nich - namalowany w Petersburgu "Rex". Kilka prac wysyła do Krakowa na XIII Wystawę "Sztuka" Towarzystwa Przyjaciół Sztuki. 28 stycznia (10 lutego) wykonano w Petersburgu jego utwory fortepianowe, podczas"Wieczorów muzyki współczesnej". W lutym jego utwory brzmią w "Salonie"na koncercie, zorganizowanym na wystawie, obok muzyki A. Skriabina. N. Metnera, I. Strawińskiego. S. Rachmaninowa. W końcu marca Čiurlionisowie wracają na Litwę.

Kwiecień - czerwiec 1909
Mieszka w Druskienikach. Stamtąd jedzie do Wilna i uczestniczy w przygotowaniach do Trzeciej Wystawy Sztuki Litewskiej. Tworzy plakat do niej i okładkę katalogu. Eksponuje ponad 30 prac, w tej liczbie sonaty - "Węża:, "Morza" i "Gwiazd", "Bajkę królów", tryptyk "Fantazja". Jego prace wystawiono w Warszawie, na wystawie 5-lecia Szkoły. W czerwcu malował kurtynę dla sceny Towarzystwa "Ruta", jako pianista występuje na koncertach towarzystwa.

Lipiec - październik 1909
Mieszka w Płungianach. Plon lata - ok. 20 obrazów - "Ołtarz ofiarny", "Aniołkowie" ("Raj"), "Cmentarz litewski". Wykonuje szkice do albumów, winiety do opracowań pieśni ludowych. Razem z żoną pisze szkice krytyczne do książki "Na Litwie", Čiurlionis szykuje do niej okładkę i kilka inicjałów (ostatnie niewykorzystane). Podczas zebrania Społecznego Towarzystwa Naukowców Litewskich zostaje wybrany na członka komisji Pieśni i jej zbierania.

Listopad - grudzień 1909
Po zabraniu obrazów, namalowanych we wcześniejszym okresie, Čiurlionis wyrusza do Petersburga. Otrzymuje propozycję kierowania chórem Towarzystwa Litwinów. Wraz z K. Bugą, A. Voldemarasem, C. Sasnauskasem, J. Tallat-Kelpšą szykuje słowniczek litewskich terminów muzycznych "Terminologia naszej muzyki". W końcu grudnia napięta praca twórcza i stały niedostatek nadwerężają jego zdrowie. Neurolog i psychiatra W. Bechterow konstatuje duże przemęczenie.

Styczeń 1910
Zgodnie z radą profesora, żona z chorym mężem wraca do Druskienik. Prace Čiurlionisa pokazano na Siódmej Wystawie Związku Artystów Rosyjskich w Moskwie. To "Arka Noego", "Aniołkowie" ("Raj"), "Ballada" ("Czarne słońce").

Koniec lutego - marzec 1910
Čiurlionis trafia do sanatorium Czerwony Dwór w Pustelniku (niedaleko Warszawy). Jego prace są eksponowane na Siódmej Wystawie Związku Artystów Rosyjskich w Petersburgu. Dziewięć obrazów - na Czwartej Wystawie Sztuki Litewskiej w Wilnie.

Kwiecień - maj 1910
28 prac pokazano na Wystawie Sztuki Litewskiej w Rydze, kilka - na Wystawie Związku Artystów Rosyjskich w Kijowie.

30 V/12 VI 1910
Przychodzi na świat córka Danute.

Lato 1910
Siedem prac eksponowanych jest na Wystawie Artystów Rosyjskich w Paryżu. W Wilnie wydano książkę S. Čiurlioniene "Na Litwie". Zdrowie się poprawia. Pozwala trochę malować, grać.

Jesień 1910
Z opóźnieniem otrzymuje zaproszenie do udziału w wystawie "Nowego Zjednoczenia artystów" w Monachium. Zostaje wybrany na członka nowo założonego Towarzystwa "Świat Sztuki" ("Mir iskusstva").

5 listopada 1910
Pisze pocztówkę do żony z pozdrowieniami i wyraża nadzieję na szybkie zobaczenie się.

Styczeń - marzec 1911
Obrazy Čiurlionisa pokazano na wystawach towarzystwa "Świata Sztuki"w Petersburgu i Moskwie. Cztery prace - na wystawie w Mińsku. Stan zdrowia artysty poprawia się. Na Piątej Wystawie Sztuki Litewskiej eksponowano 28 jego prac. Pod koniec marca, podczas spaceru Čiurlionis zaziębia się i dostaje zapalenia płuc.

28 III / 10 IV 1911
M. K. Čiurlionis umiera w sanatorium Czerwony Dwór w Pustelniku (niedaleko Warszawy, dziś dzielnica miasta Marki). Pochowany w Wilnie na Cmentarzu Rossa. Na zdjęciu: Grób M.K. Čiurlionisa na Rossie. Autor pomnika - Juozas Zikaras.