Marecki Osrodek Kultury

"Katyń. Pamiętamy. Uczcijmy pamięć bohaterów" - uroczystość w MOK w Markach

więcej o wystawie " Katyń. Pamiętamy. Uczcijmy pamięć bohaterów"
wiecej o wystawie " Miejsca Pamięci Narodowej w Markach"
zobacz referat por. mgr Jerzego Zyberta

W sobotę, 18 kwietnia w Mareckim Ośrodku Kultury odbyła się uroczystość upamiętniająca 69. rocznicę zbrodni katyńskiej, którą objęli patronatem  Burmistrz miasta Marki, Janusz Werczyński, Marecki Ośrodek Kultury oraz Związek Żołnierzy Armii Krajowej, reprezentowany na spotkaniu przez V-ce Przewodniczącego Zarządu Głównego ZŻAK, mjr Zbigniewa Grapa, oraz V-ce Przewodniczącego Zarządu Związku Żołnierzy Armii Krajowej oddziału Warszawa Mazowsze por. mgr Jerzego Zyberta. W spotkaniu uczestniczyło bardzo liczne grono kombatantów, radnych mareckich, przedstawicieli oświaty oraz mieszkańców Marek - w sumie ponad 100 osób.

Program uroczystości był co prawda wielowątkowy, lecz niezmiennie główną myślą przewodnią sobotniego spotkania pozostawała pamięć o minionych wydarzeniach - szczególnie zaś o tragedii, która rozegrała się w 1939 i 1940 roku, kiedy to na mocy ściśle tajnego rozkazu Ławrentija Berii, spośród wcześniej wziętych do niewoli przez sowietów polskich żołnierzy odseparowano oficerów i umieszczono ich wraz z urzędnikami państwowymi w trzech specjalnych obozach NKWD w Starobielsku - około 4 tysiące osób, w Kozielsku - około 4,5 tysiąca oficerów i w Ostaszkowie około 6,3 tysiąca osób. Wśród osadzonych w obozach oprócz zawodowych wojskowych przetrzymywano oficerów rezerwy, profesorów wyższych uczelni, lekarzy, prawników, inżynierów, nauczycieli, dziennikarzy, literatów i duchownych - wszystkie osóby mogące mieć wpływ na organizację narodu polskiego do walki z agresorami. Już 5 marca 1940 roku Józef Stalin i członkowie Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii Bolszewików, podpisali rozkaz o rozstrzelaniu 25.700 obywateli Rzeczypospolitej, więzionych przez NKWD. Jak wykazało późniejsze śledztwo, zgodnie z tą decyzją wiosną 1940 roku zamordowano co najmniej 21.857 osób.
Jeńców z Kozielska rozstrzelano i pochowano w Katyniu, ze Starobielska w Charkowie i pogrzebano w rejonie pobliskiej wsi Piatichatki, a z Ostaszkowa w Kalininie i pochowano w Miednoje. Więźniów straconych na Ukrainie pogrzebano prawdopodobnie w Bykowni pod Kijowem, a zamordowanych na Białorusi prawdopodobnie w Kuropatkach pod Mińskiem.
Prawda o zbrodni katyńskiej została ujawniona po raz pierwszy 11 kwietnia 1943 roku w niemieckim komunikacie radiowym. Podano w nim, że w rejonie Katynia poci Smoleńskiem odkryto masowe groby oficerów polskich rozstrzelanych przez sowietów wiosną 1940 roku. Rząd sowiecki odrzucił stanowczo oskarżenia o tę zbrodnię - przez całe lata propaganda zarówno ZSRR jak i PRL twierdziły, że mordu na obywatelach polskich dokonali Niemcy. Do 1956 roku polskie władze komunistyczne mówiły wręcz o perfidnej niemieckiej prowokacji w Katyniu. Władze ZSRR przyznały się do zbrodni katyńskiej dopiero 13 kwietnia 1990 roku. Wówczas to w komunikacie rządowej agencji telegraficznej TASS oficjalnie przyznano, że polscy jeńcy wojenni zostali rozstrzelani wiosną 1940 roku przez NKWD. Strona sowiecka wyraziła głębokie ubolewanie w związku z tragedią katyńską nazywając ją jedną z cięższych zbrodni stalinizmu.

Pamiętając ogrom tej narodowej tragedii Marecki Ośrodek Kultury dzięki uprzejmości  Domu Żołnierza Polskiego przygotował wystawę wspominającą wydarzenia katyńskie: "Katyń. Pamiętamy. Uczcijmy pamięć Bohaterów". Projekt i realizacja wystawy należą do Adriana Bojczuka i Arkadiusza Blotka a koncepcja wystawy do Wojskowego Biura Badań Historycznych. Wystawa ta była prezentowana po raz pierwszy w dniach 9-10 listopada 2007 r. na Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego podczas uroczystego mianowania na wyższe stopnie wojskowe i służbowe ofiar Zbrodni Katyńskiej a do Marek przyjechała specjalnie na obchody 69. rocznicy zbrodni w Katyniu.
Uroczystego otwarcia wystawy dokonali Dyrektor MOK w Markach, Krystyna Klimecka oraz Burmistrz miasta Marki, Janusz Werczyński, który w swoim rozpoczynającym spotkanie przemówieniu szczególnie podkreślił konieczność dbania o narodowe dziedzictwo, przekazywania wydarzeń z naszej historii - i dbania o te miejsca, które historyczne wydarzenia upamiętniają.  Wspomniał o akcji sadzenia "Dębów Pamięci" w Markach i  wszystkich innych miejscowościach, z których pochodziły ofiary stalinowskich zbrodni, a także o konieczności uczulania młodego pokolenia na wartości narodowe i wydarzenia historyczne, dzięki którym istniejemy jako naród.

Po oficjalnym otwarciu wystawy głos zabrał por. mgr Jerzy  Zybert, V-ce Przew. Zarządu Związku Żołnierzy Armii Krajowej oddziału Warszawa Mazowsze, który specjalnie na te uroczystość przygotował obszerny referat zatytułowany: "Wybaczyć możemy, zapomnieć tego nie wolno", w którym przypomniał szczegóły tragicznych wydarzeń, przedstawił wstrząsające historyczne fakty, a także zaznaczył, iż Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych ustanowił medal "Pro Memoria", a Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa "Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej", które nadawane są osobom fizycznym i prawnym zasłużonym w kultywowaniu pamięci o ludziach i ich czynach w walce o niepodległość Polski oraz wykazującym szczególne zainteresowanie i dbałość o miejsca tych walk. Podczas sobotniej uroczystości odznaczenia te zostały przyznane siedmiu zasłużonym osobom: medal "Pro Memoria" otrzymała Przewodnicząca Rady Miasta Marki, dr Maria Przybysz - Piwko,  a srebrne medale "Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej" Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 w Markach, Ewa Dziwulska, Dyrektor Mareckiego Ośrodka Kultury, Krystyna Klimecka, Krystyna Brzezińska, nauczycielka Szkoły podstawowej nr 4 w Markach, Anna Kowalska, nauczycielka Zespołu Szkół nr 1 w Markach oraz por. Roman Grabowski i por. Leopold Kielak. Ponadto, Burmistrz miasta Marki, Janusz Werczyński został uhonorowany "Odznaką Honorową Związku Żołnierzy Armii Krajowej".

Po referacie por. mgr Jerzego Zyberta nastąpiło otwarcie drugiej wystawy p.t.: "Miejsca Pamięci Narodowej w Markach" - również silnie powiązanej z upamiętnianiem  historycznych wydarzeń, lecz tym razem na rodzimym gruncie Mareckim. Zbigniew Paciorek, historyk i miłośnik miasta, na zaproszenie dyrektora MOK, udokumentował na fotografiach miejsca pamięci narodowej na teranie Marek oraz opracował dotyczącą ich dokumentację. Na jedenastu planszach  znalazły się najważniejsze Mareckie miejsca historyczne takie jak  miejsca męczeństwa nieopodal jeziora "Kruczek" i  przy al. J. Piłsudskiego, cmentarz oraz kościół parafialny Św. Izydora, kapliczka w Markach - Strudze oraz wiele tablic pamiątkowych, znajdujących się różnych punktach miasta. Sam autor wystawy podkreślił, że jego intencją było szerzenie wiedzy i rozbudzanie świadomości i zainteresowania zwłaszcza najmłodszych Markowian, wskazania im tych miejsc, oraz uświadomienie konieczności ich poszanowania i otoczenia opieką.
Ostatnim punktem sobotniej uroczystości był koncert  patriotyczno - poetycko - muzyczny przygotowany specjalnie na tę okazję przez Chór Armii Krajowej "Nowogródzkie Orły" pod dyrekcją Beaty Nowickiej.  Koncert rozpoczęła Pieśń do słów Kazimiery Iłłakowiczówny "Matka Boska Katyńska" w wykonaniu Beaty Nowickiej a następnie zgromadzeni goście usłyszeli zbiór poezji autorstwa miedzy innymi Franciszka Hołowni, Stefana Zarębskiego i księdza Zdzisława Peszkowskiego przeplatane pieśniami patriotycznymi  "Poległym w Katyniu" do słów Ireny Kozińskiej czy "Pieśń z Ostaszkowa" ze słówami anonimowego jeńca obozu polskich oficerów w Ostaszkowie. Szczególnie mocnym akcentem była piękna pieśń p.t.:"W katyńskim lesie" z muzyką Jerzego Myrhy - Karpińskiego do słów Feliksa Konarskiego (poniżej fragment):

Tej nocy zgładzono wolność
W katyńskim lesie...
Zdradzieckim strzałem w czaszkę
Pokwitowano Wrzesień...
Związano do tyłu ręce,
By w obecności kata,
Nie mogły się wznieść błagalnie
Do Boga i do świata.
Zakneblowano usta!
By w tej katyńskiej nocy
Nie mogły wołać o litość
Ni wezwać znikąd pomocy.
W podartym jenieckim płaszczu
Martwą do rowu zepchnięto
I zasypano ziemią
Krwią na wskroś przesiąkniętą.
By zmartwychwstać nie mogła,
Ni znaku dać o sobie
I na zawsze została
W leśnym katyńskim grobie.
Pod śmiertelnym całunem
Zwiędłych katyńskich liści,
By nikt się nie doszukał,
By nikt się nie domyślił.
Tej samotnej mogiły
Tych prochów i tych kości,
Świadectwa największej hańby
I największej podłości.
Tej nocy zgładzono prawdę
W katyńskim lesie,
Bo nawet wiatr, choć był świadkiem,
Po świecie jej nie rozniesie... (.)
I tylko pamięć została
Po tej katyńskiej nocy...
Pamięć nie dała się zgładzić,
Nie chciała ulec przemocy.
I woła o sprawiedliwość,
I prawdę po świecie niesie...
Prawdę o jeńców tysiącach
Zgładzonych w katyńskim lesie.

Na zakończenie uroczystości przyszedł czas na indywidualne zwiedzanie obydwu wystaw i wywołaną nimi chwilę zadumy. Z pewnością każdy uczestników tego poświeconego historii Marek i całego narodu polskiego spotkania wyniósł ze sobą w sercu niejedną refleksję, którą warto się było podzielić ze swoimi najbliższymi.

Anna Dąbrowska - Pękocka
Marecki Ośrodek Kultury