Marecki Osrodek Kultury

Miejsca Pamięci Narodowej w Markach - Zbigniew Paciorek

Katalog wystawy wraz z opisem tablic - do pobrania tutaj
Więcej o autorze wystawy...

Miejsca Pamięci Narodowej w Markach - wystawa autorstwa Zbigniewa Paciorka
Galeria Mareckiego Ośrodka Kultury
18. IV - 6. V. 2009

Miejsca Pamięci Narodowej w Markach to ślady pozostawione przez naszych przodków, którym dane było żyć w czasach ważnych dla dziejów Polski i dziejów naszej lokalnej, mareckiej społecz­ności. To groby, pomniki, krzyże, kapliczki przydrożne, pamiątkowe tablice informujące o historii naszej małej ojczyzny - Marek. Na wystawie zaprezentowano na 11 ułożonych tematycznie planszach, przeszło 70 fotografii ukazujących na pamiątkowych tablicach, pomnikach, budowlach najważniejsze wydarzenia dotyczące dziejów Marek, które wpisują się przecież w epizody z dziejów Polski. Celem wystawy adresowanej przede wszystkim do najmłodszych mieszkańców naszego miasta - dzieci i młodzieży jest rozbudzenie zainteresowania dziejami, przeszłością naszej miejscowości. Mamy nadzieję, że wystawa przyczyni się też do kształtowania postaw patriotycznych oraz poszanowania dla zabytków, pomników, pamiątkowych tablic - świadków historii naszego miasta. Mamy nadzieję, że tę wystawę w galerii Mareckiego Ośrodka Kultury zwiedzą dzieci i młodzież z placówek oświatowych naszego miasta.
Zapraszamy do zwiedzenia naszej wystawy oraz na spotkania z jej autorem, historykiem dziejów Marek - Zbigniewem Paciorkiem (po telefonicznym ustaleniu terminu: 0-22 781-14-06.)

Wystawa otwarta w czasie wolnym od imprez oraz zajęć klubowych i edukacyjnych:
poniedziałki - piatki godz. 12.00 - 19.00

I. "Kruczek". Miejsce męczeństwa. Lokalizacja - sąsiedztwo jeziorka "Kruczek", wschodnia część Marek. Największej zbrodni dokonanej na mieszkańcach Marek i okolicznych miejscowości dopuścili się hitlerowscy okupanci w przededniu wybuchu powstania warszawskiego. Nieopodal jeziorka "Kruczek" dniu 31 lipca 1944 r. rozstrzelali co najmniej 48. mieszkańców Marek, Zielonki, Pustelnika i Strugi. Na tablicy umieszczono pochodzące z lat 70. XX w. fotografie z uroczystości przy pomniku. Jedna z fotografii ukazuje miejsce kaźni. Pozostałe fotografie przedstawiają odsłonięty w dniu 31 lipca 1974 r. w 30. rocznicę zbrodni pomnik ku czci pomordowanych.

II. Miejsce męczeństwa. Marki przy al. J. Piłsudskiego, w sąsiedztwie placu targowego. Kolejne miejsce masowej egzekucji Polaków dokonanej przez niemieckiego okupanta zostało obrane nie przypadkowo. W odwecie za akcję "Wieniec" polegającą na niszczeniu, wysadzaniu w powietrze przez żołnierzy polskiego podziemia pociągów niemieckich, udających się na front wschodni, Niemcy powiesili 50 Polaków - więźniów Pawiaka. Egzekucję wykonano w 5 miejscowościach na obrzeżach Warszawy tuż w sąsiedztwie torów kolejowych. Pomnik ku czci 10 Polaków tu zamordowanych w dniu 16 października 1942 r. odsłonięto w 1953 r. Autorem projektu pomnika jest rodowity markowianin żołnierz AK Franciszek Jędrzejewski ps. "Rdzawik".

III. Cmentarz parafii pw. Św. Izydora w Markach. Na założonym, wraz z powstaniem w 1917 r. parafii pw. Św. Izydora Oracza w Markach, cmentarzu - najstarszej i największej Mareckiej nekropolii wydzielono w 1920 r. miejsce na groby, w których spoczywają żołnierze polegli w bojach z bolszewickim najeźdźcą w 1920 r. W górnej części tablicy znajdują się archiwalne (z jesieni 1932 r.) zdjęcia z uroczystości poświęcenia pomnika ku czci poległych w wojnie z bolszewikami. Trzy Fotografie na dole planszy przedstawiają miejsce spoczynku tych żołnierzy w chwil obecnej.

IV. Miejsca pamięci - Marki-Struga. W sąsiedztwie Zgromadzenia Michalitów przy al. J. Piłsudskiego.
Fotografie na górze planszy ukazują najładniejszy chyba pomnik z terenu Marek upamiętniający walki żołnierzy AK II Rejonu Celków - Marki VII Obwodu "Obroża". Autorem projektu pomnika jest żołnierz AK Roman Grabowski ps. "Dziadek". Pomnik odsłonięto w październiku 1963 r. Fotografie na dole planszy przedstawiają tablicę upamiętniającą żołnierza AK II Rejonu Celków - Marki VII Obwodu "Obroża" Zofię Janinę Kukier ps. "Jarzębina". Odebrała sobie życie w katowni gestapo nie wydając nikogo z organizacji.

V. Pamięć Katynia. Dla uczczenia pamięci żołnierzy polskich zamordowanych przez NKWD m.in. w Katyniu na skwerze parafii pw. Św. Izydora w Markach posadzono i poświęcono dwa dęby. Uroczystości poprze-dzone mszą św. za zamordowanych miały miejsce w dniu 29 marca 2009 r. Umieszczone na tej planszy fotografie są dokumentacją wspomnianych uroczystości. Wykonane z lotu ptaka zdjęcie najstarszej mareckiej świątyni, przyciąga wzrok piękną architektoniczną bryłą nadwiślańskiego neogotyku Autorem projektu kościoła był J. Hinz.

VI. Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP w Markach, parafii pw. św. Izydora Oracza. Najwięcej pamiątkowych tablic poświęconych pamięci żołnierzy AK II Rejonu Celków - Marki VII Obwodu "Obroża" znajduje się w tym kościele. Jedyna na tej planszy czarnobiała fotografia została wykonana w sierpniu 1969 r. i ukazuje chwilę odsłonięcia tablicy. Warto przypomnieć, że przygotowania do wykonania i odsłonięcia tej tablicy odbywały się w warunkach niemal konspiracyjnych. Autorem projektu tablicy jest żołnierz AK Roman Grabowski ps. "Dziadek. Budowa tej najstarszej mareckiej świątyni wzniesionej w1899 r. trwała niespełna 7 miesięcy.

VII. Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP w Markach, parafii pw. św. Izydora Oracza. Wykonane w 1967 r. witraże w słynnej warszawskiej pracowni Olszewskich przedstawiają najważniejsze wydarzenie z dziejów Polski i Kościoła. Prezentowana na planszy fotografia jednego z tych witraży ukazuje sceny z powstania warszawskiego. Przyciąga uwagę obraz Matki Boskiej Kopalnianej wykonany wg. oryginału A. Grottgera, haftowany, ufundowany przez I komendanta AK II Rejonu Celków - Marki VII Obwodu "Obroża" dr Sergiusza Hornowskiego w 1997. W 25 rocznicę powstania NSZZ "Solidarność" umieszczono w prawej nawie świątyni tablicę poświęconą pamięci działaczy tego związku z Fabryki Okładzin Ciernych w Markach. Dwie fotografie usytuowane po prawej stronie planszy przedstawiają zabytkowy krzyż (1902 r.)
z kościelnej wieży oraz archiwalne zdjęcie (z 1946 r.?) z kościołem bez wieży, która została zniszczona w czasie II Wojny Światowej.

VIII. Kaplica parafii pw. NMP Matki Kościoła w Markach przy ul. Ząbkowskiej. W najmłodszej z mareckich parafii, erygowanej w 2004 r. pw. NMP Matki Kościoła wbudowane na ścianie frontowej kaplicy, wykonane z czarnego granitu trzy tablice upamiętniają 614 żołnierzy AK II Rejonu Celków - Marki VII Obwodu "Obroża". Fotografie na dole planszy przedstawiają widok na kaplicę z różnych stron.

IX. Kapliczka na "Górce św. Antoniego. Marki - Struga, al. J. Piłsudskiego. Kapliczkę upamiętniającą wydarzenia związane z bitwą warszawską 1920 r. zbudowała okoliczna ludność w 1925 r. W tym miejscu gen. Lucjan Żeligowski żegnał żołnierzy udających się na front w kierunku Radzymina. Do "Górki Św. Antoniego" docierały "szpice" zwiadowcze armii bolszewickiej. Przyciąga uwagę fotografia kapliczki w zimowej scenerii.

X. Pałacyk Briggsów. Zapewne najładniejszy w Markach budynek zbudowany w latach 80. XIX stulecia wg projektu Antoniego Beilla był świadkiem wielu historycznych wydarzeń, ważnych nie tylko dla dziejów Marek. Pamiątkowe tablice wykonane z białego marmuru umieszczono przy drzwiach wejściowych do pałacyku w 2000 r. z okazji 80 rocznicy bitwy warszawskiej.

XI. Inne miejsca upamiętniające żołnierzy AK II Rejonu Celków - Marki VII Obwodu "Obroża". Henrykowi Okińczycowi ps. "Bil" drugiemu po Hornowskim komendancie AK II Rejonu Celków - Marki VII Obwodu "Obroża" ufundowana została w latach 80. ubiegłego stulecia pamiątkowa tablica znajdująca się w kościele pw. Matki Bożej Królowej Polski w Markach-Pustelniku, który poświęcony został w 1985 r. Szkoła podstawowa nr 2 w Markach od roku 1992 nosi imię żołnierzy AK II Rejonu Celków - Marki VII Obwodu "Obroża". Pamiątkowa tablica informująca o tym wydarzeniu została umieszczona na ścianie frontowej, rozbudowanej w ostatnich latach szkoły. Dwie fotografie z prawej strony planszy ukazują szkołę podstawową nr 3 w Markach-Pustelniku, noszącej zaszczytne imię "Pomnik Zwycięstwa 1920 r." Przy wejściu do tej placówki umieszczony został w 1994 r. granitowy głaz z napisem upamiętniającym żołnierzy AK II Rejonu Celków - Marki VII Obwodu "Obroża".