Marecki Osrodek Kultury

BATIKOWY JUBILEUSZ W GALERII MARECKIEGO OŚRODKA KULTURY

Tekst: Anna Misiurska

16 maja 2010 roku w Galerii Mareckiego Ośrodka Kultury nastąpiło uroczyste otwarcie Jubileuszowej Wystawy Batiku w 10 rocznicę powstania pracowni batiku w Ognisku Plastycznym Mareckiego Ośrodka Kultury, założonej i prowadzonej do dziś przez artystę plastyka i pedagoga, Irinę Zawało. Na wystawie możemy podziwiać sto prac pań uczęszczających na zajęcia w pracowni w ciągu 10-lecia jak również prace powstałe poza pracownią. O wystawie można powiedzieć, że jest imponująca, z wielką kulturą prezentuje znakomite prace powstałe w skomplikowanej technice batiku. Są one oprawione w trafnie dobrane passe-partout z pieczołowicie dobranymi ramkami lub odpowiednio spreparowane listewki, dzięki czemu otrzymujemy bardziej czytelny odbiór prac. Każdy z obrazów ma swój niepowtarzalny klimat. Wabi nas urokliwymi niuansami podbarwień charakterystycznych dla batiku (krakelura), tworzących się przy podpływaniu farby pod spękaną strukturę nałożonego wosku, bowiem batik to technika malarstwa operująca właśnie woskiem i barwnikami do farbowania tkanin. Technika ta pochodzi z Jawy, stosowana była w Afryce i Azji już w VIII wieku. Europa przyjęła batik w końcu XVIII wieku z importów holenderskich. Popularność jego przygasła w drugiej połowie XX wieku, ale obecnie następuje jej renesans.
Batik wykonuje się nanosząc na mocno sprane płótno bawełniane (na jedwabiu nie uzyskuje się efektów charakterystycznych dla batiku) rozgrzany wosk (pszczeli i parafina), a następnie zanurzając tkaninę w roztworze wodnym z rozpuszczonym barwnikiem do farbowania tkanin. Farba pokryje miejsca niezabezpieczone woskiem. Czynność tę powtarza się tylokrotnie ile przewiduje się użyć kolorów w obrazie. Każdorazowo wybrane płaszczyzny danego koloru, po wysuszeniu tkaniny, pokrywa się znów gorącym płynnym woskiem w miejscach, gdzie ma pozostać dany kolor, a tkaninę zanurza się w kolejnym kolorze farby. Powtarzając wielokrotnie ten proces uzyskuje się interesujące efekty i wysmakowane gamy kolorystyczne. Po zakończeniu pracy, wosk z tkaniny usuwa się za pomocą gorącego żelazka i chłonnych papierowych podkładek (nad i pod tkaniną), w które wosk wsiąka. Część wosku "impregnuje" tkaninę, która dzięki temu tworzy rodzaj witraża i można ją eksponować zarówno w przestrzeni, jak i oprawioną sposobem tradycyjnym w passe-partout i w ramki. Przykłady możliwości ekspozycyjnych mamy na wystawie, gdzie część prac dla wydobycia ich transparentności znajduje się w świetle okien; pozostałe prace zajmują ściany dwóch pomieszczeń w Galerii. Ekspozycja emanuje niepowtarzalnym ciepłem i spokojną elegancją, roztaczając klimat zniewalający widza pozostającego pod urokiem tej niezwykłej techniki malarskiej. Autorki prezentowanych na wystawie batików pokazały szerokie spektrum tematów.

Najbardziej jest to widoczne w pracach prezentowanych przez artystkę plastyczkę i pedagoga Irinę Zawało, która z pasją przekazała swoją wiedzę wystawiającym paniom. Artystka pokazała na jubileuszowej wystawie bogaty zestaw wielotematycznych autorskich prac. Od improwizacji po kwiaty, martwą naturę, Pietę i sceny rodzajowe. Znakomitą wykładnią techniki batiku jest obraz zatytułowany "Wiosenny wiatr". Piony kwiatów umieszczone w wazonie równoważy poziom blatu stołu i ciemniejszych pasków umieszczonych na wazonie. Diagonalne linie biegnące za kwiatami pozwoliły uzyskać zamierzone wrażenie ruchu wywołanego podmuchem wiatru. Wysmakowane kolory powodują określone efekty, charakterystyczne dla techniki batiku. W obrazach "Kwiaty" i "Cytryny" oraz "Martwa natura w słońcu" widoczne są przemyślenia kompozycyjne pozwalające uzyskać skomplikowane układy kolorystyczne i formalne na płaszczyźnie płótna. Te kryteria są szczególnie ważne w projektach i wykonaniu dwu prac: "Improwizacje" i "Eine kleine nacht music". W obrazie "Eine kleine nacht music" przedstawiona jest para młodych ludzi - tancerka i skrzypek. Pion postaci kobiecej podkreśla coś w rodzaju szarfy z naniesionym wzorem, przeciwwagę dla niej stanowią skosy i poziomy użyte w kompozycji (skrzypce, smyczek, przechylona głowa muzyka). Energicznie poprowadzone skosy w prawym dolnym rogu obrazu przenoszą na tę stronę środek ciężkości. Całość obwodzi różowo-granatowa "ramka". Patrząc na obraz pt. "Improwizacje" jako dominantę, widzimy saksofon w odcieniu ochry, postaci zaludniające płaszczyznę obrazu przenikają się nawzajem oddając charakter tematu, który sugeruje tytuł. Obraz utrzymany jest w ciepłych brązach, rozbielonych żółciach, odrobinie czerwieni. Czerwień i kraplak - kolory te użyte zostały w szatach Matki Boskiej z obrazu "Pieta. Jego płaszczyzna składa się z trzech części: dwu bocznych wąskich i jednej szerokiej środkowej, na której umieszczona jest stojąca postać Matki Boskiej w ciemnych, dominujących w obrazie szatach, trzymająca w rękach Chrystusa zdjętego z krzyża, jasnym kolorem odcinającego się od szat Madonny. Wszystkie kompozycje autorskie już na pierwszy rzut oka pokazują talent i umiejętności artystki.

Oprócz prac, kompozycji własnych, tworzonych na zajęciach, a także w zaciszu domowym, uczennice Iriny Zawało sięgają do obrazów znanych artystów malarzy, szukając w nich źródła inspiracji do swoich prac. To w żadnym stopniu nie umniejsza wartości dzieła. Przeciwnie, pokazuje, w jaki interesujący sposób można zinterpretować malarstwo olejne czy pastelowe w technice batiku. Tu prym wiedzie Monika Załęska prezentująca namalowane już samodzielnie batiki zainspirowane: G. Klimtem, St. Wyspiańskim, W. Ślewińskim, S. Dębickim, J. Pankiewiczem, J. Mc Neil Whitslerem. Batiki według obrazów wyżej wymienionych artystów malarzy w twórczości pani Moniki żyją własnym życiem i dzięki specyfice użytej techniki, są przykładem ożywienia własną osobowością tematów zaczerpniętych z obrazów mistrzów. Tematy własne znakomicie przedstawiają obrazy "Sad", "Krokodyl", "Autko", "Drzewo", "Paw". Monochromatyczny gad i krokodyl mają moc przyciągania wzroku znakomicie opracowaną fakturą, nadającą obrazom złudzenie trójwymiarowości. Batik "Drzewo" zaciekawia graficzną formą skręconych konarów i rytmami ciemniejszych wybarwień linearnych na nich i pniu drzewa. Czarujący batik "Autko", obwiedziony dwoma kolorami zieleni znakomicie oddaje nostalgię czasu przeszłego, skrywając za splotami traw tytułowe auto. Trzeba też dodać, że dwa batiki pani Moniki ("Japonka" wg. J. Pankiewicza i "Spełnienie" wg G. Klimta) prezentowane przestrzennie, prześwietlone światłem galeryjnych okien, sprawiają wrażenie atrakcyjnych tematycznie witraży.

Batiki Krystyny Reszeć, to wizytówka jej pracy i coraz wspanialszych osiągnięć uzyskiwanych dzięki pobytom w pracowni batiku, a także pracy w domu. Jej batiki są pełne wdzięku i subtelnego piękna. Dwie wyróżniające się prace to: "Zimowe brzozy" i "Norweski pejzaż - Lofoty". Zimowe brzozy stoją w pejzażu o ciepłych barwach, pełnych kojącego spokoju. Ta kompozycja jest znakomicie rozegrana plastycznie, równoważąc piony brzóz ciemnymi poziomami ziemi. W pejzażu norweskim autorka odważnie rozmieszcza płaszczyzny bieli, przeplatanej ciepłymi akcentami brązów. To obraz o wyjątkowym, urokliwym klimacie, ostrożnie oscylujący w kierunku abstrakcji, która to tendencja w pełni uwidacznia się w oranżowej kompozycji kwiatowej. Osobne miejsce zajmuje "Martwa natura w odcieniu pomarańczowym", wybarwiona zgodnie z tytułem. W przeciwstawnej gamie powstały subtelne batiki "Sasanki" i "Peonie", a także "Łabędź" czy "Zimowa chata". W swojej twórczości pani Krystyna ma również prace inspirowane obrazami T. Makowskiego ("Dzieci z Turoniem", "Maskarada") a także "Kwiatowe impresje" wg T. Popielczyka. W obrazach pani Krystyny czuje się jej emocjonalne osobiste podejście do tej techniki malarskiej, rzetelność w opracowywaniu projektów i dbałość o wyzbycie się przypadkowości, tak często warunkującej efekt końcowy nad obrazem.

Bożena Bartman tworzy pełne temperamentu formy, podejmując odważne decyzje twórcze, uwidaczniające się zwłaszcza we wspaniale opracowanej "Martwej naturze". Pyszniące się na obrazie wspaniale zaaranżowane owoce, obwiedzione bogato wybarwioną na płótnie ramą oddają przepych i klimat upalnego lata - to niezmiernie trudna sztuka! W obrazach "Peonie" i "Zawilce" udaje się jej interesująco połączyć fiolety i róże, podczas gdy w pracach "Irysy" i "Pejzaż z motylem" preferuje chłodne gamy idące w kierunku błękitów. "Malwy" wprost wychodzą ku nam z obrazu: trudno zestawione kolory kontrastowe; czerwień i zieleń, tu znakomicie z sobą współgrają, użyte trzy odcienie zieleni stanowią ciekawe podłoże dla obrysowanych białymi liniami kwiatów malwy. Odnotować należy też, z temperamentem przedstawiony "Clematis" oraz batiki: "W ogrodzie" i "Pomost".

Kwiaty stanowią zawsze wdzięczny temat dla obrazu. Występują one również w pracach Elżbiety Księżyk. Równolegle z nimi autorka podejmuje tematy dotyczące architektury, przyrody. W tych kompozycjach technika batiku podporządkowana jest przedstawianym obiektom. "Kościółek" w zimowej szacie zdobią ciekawie rozłożone akcenty bieli śniegu, podobnie jak biel chmur zastosowana na biało-perłowym niebie w obrazie "Dachy". Marynistyczny temat w obrazie "Łódź" pokazuje ciekawe efekty, jakie można uzyskać posługując się techniką batiku. Pokazane na wystawie kwiaty pani Elżbiety zaciekawiają rzetelnym podporządkowaniem form przyrody. Delikatne, pastelowe "Osty" są przeciwieństwem mocno, barwnie namalowanych tulipanów, w których kolor kwiatu wprowadza autorka również w łodygi i liście, co daje znakomity efekt wizualny! Natomiast żółć kaczeńców umieszczonych w wazonie staje się szczególnie ciepła przy okalającym ją od dołu i z jednej strony obrazu błękicie. Nie zabrakło w twórczości pani Elżbiety prac zainspirowanych obrazami A. Muchy i P. Degasa. "Lato" i "Zima" wg A. Muchy emanują klimatem tych pór roku, i choć niewiasta obsypana białymi magnoliami przedstawiona jest na ciepłym ugrze, doskonale że symbolizuje chłodną zimę. To sztuka tak kolorystycznie zaaranżować temat! Jak widać udaje się to wrażliwym, utalentowanym osobom.

Specjalistką od wyzwalania w widzu pozytywnych emocji jest Jadwiga Hoffmann. Jej obraz "Parasolki", który przedstawia dwie skrywające się pod otwartymi czaszami parasolek osoby, to świetny przykład na malarską opowieść o zatrzymanej w kadrze chwili. Srebrzysta tonacja zastosowana w obrazie przywodzi na myśl raczej rozproszoną mżawkę niż ulewny deszcz. Z obrazu emanuje wyciszenie i spokój. Równie pozytywną energię zawiera obraz "Czaple", gdzie ptaki jasnymi plamami odcinają się od ciemnych, ciepłych poziomów sugerujących rozlewisko. W "Zimowym pejzażu" chłodne płaszczyzny śniegu "wydobywają" z obrazu cieple żółci wprowadzone w tło. To bardzo ciekawe posunięcie, gdyż występują one w pozycji drugoplanowej, podczas gdy zwykło się przyjmować, że ciepłe kolory stosuje się w przednich partiach obrazu, gdyż przybliżają te partie do widza. Chłodne barwy jako "oddalające", stosuje się w dalszych planach. W kwiatach malowanych przez panią Hoffmann ("Tulipany", "Kosaćce", "Irysy") autorka przekazuje swój stosunek do "świata roślin". Niejako drugi nurt jej twórczości stanowią prace według twórców tej miary, jak: Makowski ("Maskarada", "Wiejskie podwórko"), Wyspiański ("Caritas") czy Degas ("Tancerki"). Choć inspiracja pochodzi od tych twórców jednak "przełożone" na "język batiku" obrazy zyskują nowy wyraz i zawierają w sobie wiele własnych decyzji twórczych autorki.

Kwiatowe zauroczenie Marty Nastaziak zaowocowało interesująco przedstawionymi na wystawie obrazami: "Słoneczniki", "Maki", "Magnolie" i "Kwiaty". Umiłowanie pięknych roślin sprawiło, że w aranżacji pani Marty tworzą one swój własny świat, umieszczone na płaszczyznach obrazów w różnych konfiguracjach. Prym wiodą tu tytułowe "Magnolie" umieszczone w aranżacji zbliżonej wizualnie do papirusów egipskich: dwa kłoniące ku sobie łodygi kwiaty magnolii na pojaśnionym poziomie kompozycji na tle jakby haftowanych liści oraz typowe dla batiku efekty uzyskane po usunięciu wosku. "Słoneczniki" skupiły w sobie ciepło upalnego lata i pysznią się ciężkimi od dojrzałych ziaren kwiatostanami! Batik to szczęśliwie subtelna technika dla ukazania wdzięku i piękna kwiatów. W "Makach" autorka umieszcza na płótnie cztery, rozkwitłe czerwone maki w brązowym obwiedzeniu tkaniny. Graficzna forma splątanych z sobą łodyg stanowi centralny punkt obrazu. Zielonkawe "smużące" podbarwienia tła efektownie "wydobywają" z niego ten czerwony bukiet. Dla zrównoważenia kompozycji w tle pojawiają się również linie kładzione kolorem czerwonym. Całość jest niezmiernie energetyczna, podobnie jak w "Słonecznikach".

Podobnie emocjonalny ładunek maja w sobie "Wierzby" Elżbiety Buszkowskiej. Te tak mocno związane z polskim krajobrazem drzewa zainspirowały panią Elżbietę do stworzenia cyklu "Wierzby 1, 2 i 3." Każdy z obrazów ma inny nieco wyraz i klimat, choć dotyczy tego samego obiektu. Same drzewa koronką splątanych gałęzi, ciemnymi kolorami wyraziście eksponują się na znakomicie przemyślanych kolorystycznie tłach. Wysmakowane szarości i błękity ocieplają użyte żółcie, idące niekiedy w kierunku oranżu. Ciężar dolnego poziomu obrazów (ziemia, dróżka, płoty) równoważy zabieg zastosowania ciemnego obwiedzenia górnych i bocznych części obrazów. Przy głębszej analizie odkrywamy wiele szczegółów w każdej kompozycji, tak charakterystycznych dla techniki batiku! Widoczne jest to również w "Jesieni" (jak i w pracach osnutych na twórczości Degasa). W "Jesieni" ciekawie jest rozpracowane dekoracyjne tło kwadracików na żółtym kolorze, pośrodku drzewo w szarości deszczu, fiolety dołu obrazu, przechodzące w ciemną podstawę i okolenie kompozycji ramą. "Maki" pani Elżbiety wynurzają się z błękitu ocieplonego żółcią, z prawej strony zbiór przecinających się linii, kwiaty i pąki w kolorze czerwonym. Patrząc na obrazy pani Elżbiety zyskujemy pewność, że batik, to technika, w której znalazła ona upodobanie.

Obrazy Lidii Dorosińskiej zachwycają spokojną elegancją i podporządkowaniem tematu technice batiku. W "Pejzażu zimowym" zwraca uwagę ciekawe rozwiązanie kompozycyjne - przód obrazu wyznaczają szare cienie, kładące się na bieli śniegu, na ciepłym tle zachodzącego słońca bieleją ośnieżone drzewa i brązem zaznaczone chaty. Jest to praca poparta rzetelną wiedzą o możliwościach stosowania niuansów możliwych wyłącznie w technice batiku. Podobnie odnieść się można do obrazu "Kościółek". "Maki" - kompozycja własna - to bukiet maków włożonych w wazon rozjaśniony bielą światła, powodującą wrażenie jego kulistości. "Słoneczniki" pokazane są w dekoracyjnej formie, charakterystycznej dla tych niezwykle malowniczych kwiatów. Kompozycja pt. "Tulipany" ograniczająca się praktycznie do żółci, oranżu i zieleni na jasnobłękitnym tle, ukazuje kwiaty w powtarzającym się rytmie, w przenikających się odcieniach żółci i oranżu. Płynność i wdzięk uzyskuje autorka wprowadzając w rytmy łodyg i kwiatów swobodne linie liści w oliwkowym kolorze. Całość wyeksponowana szczególnie wyraziście ze względu na chłodny błękit tła. Autorkę zainspirował nurt twórczości artysty malarza T. Popielczyka, którego rezultatem jest batik zatytułowany "Wierzba".

Inspiracją dla wielu batików Małgorzaty Wiśniewskiej były prace twórców tej miary jak:  Mucha,  Degas i Makowski. Jej obrazy nacechowane są indywidualnością w przedstawianiu tematu i dystansem do pierwowzoru. Na ile własne spojrzenie przeważa w twórczości pani Małgorzaty można zobaczyć zestawiając jej obraz według Muchy pt. "Dziewczyna" z obrazem "Zima" Elżbiety Księżyk. Prace obu pań i stanowią obrazowy przykład do porównań jak różnie można zinterpretować tę samą inspirację! Uwagę zwraca batik o tematyce sakralnej, znakomicie oddający wizerunek Matki Boskiej z Guadalupe. Autorka oddała w batiku ten wizerunek odbity na płaszczu Indianina w mistrzowski sposób! Również kwiaty żyją własnym życiem. Przedstawione od form "zielnikowych" ("Kwiaty" 1 i 2) z subtelnie prowadzoną kreską i botaniczną dosłownością, po chylące się ukośnie tulipany z batikową "rosą" na liściach. Inne tulipany wyeksponowane są interesująco dzięki ciekawej "siatce" w kolorze granatowym umieszczonej w górnej części płaszczyzny obrazu. Lekkość i finezję japońskiego malarstwa zawarła autorka w batiku "Papugi", gdzie na gałęziach kwitnącej wiśni przysiadły różowe ptaki. Szarozielone okalające tło scala kompozycję podkreślając jej urok.

Podsumowując dorobek artystyczny jubileuszowego dziesięciolecia pracowni batiku należy serdecznie podziękować wszystkim malarkom dostarczającym nam tylu wzruszeń swoją niepowtarzalną batikową twórczością. Oczekujemy na następne obrazy, by znów móc cieszyć oko i duszę twórczością osób tak zaangażowanych, jak panie prezentujące swój dorobek twórczy na tej wystawie. Wyrażamy też nadzieję, ze przyłączą się do nich nowe twórczynie zainspirowane obecną wystawą i zachęcone do spróbowania własnych sił i pokazania rezultatów uczestnictwa w warsztatach batiku Mareckiego Ośrodka Kultury prowadzonych przez Irinę Zawało.

Anna Kwiatkowska - Misiurska   
"Batikowy Jubileusz"
Galeria Mareckiego Ośrodka Kultury
16. V. - 8. VI. 2010